TÜBİTAK Destek Programları İçin Yeni ÜYZ Kullanım Rehberi Yayınlandı
TÜBİTAK’tan elde edilen bilgilere göre, Kurum, destek programlarına başvuran ve değerlendirme/izleme süreçlerinde yer alan kişi ve ekipler için ÜYZ araçlarının etik, sorumlu ve yasalara uygun kullanımına yönelik kapsamlı bir rehber sunmaktadır.
Rehber, araştırma bütünlüğünün korunmasını, değerlendirme süreçlerinde adalet ve şeffaflığın sağlanmasını, başvuru ve değerlendirme süreçlerine ilişkin gizliliğin, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasını, Kişisel Verileri Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili yasalara tam uyumun temin edilmesini ve sorumlu yenilikçiliğin teşvikini hedeflemektedir.
TÜBİTAK’ın destek programlarına başvuran tüm araştırmacılar, öğrenciler, proje ekipleri, kurumlar, danışmanlar, izleyiciler ve ilgili komite üyelerini kapsayan rehberde yer alan kurallar ve tavsiyeler, yapay zeka ve araştırma etiği alanlarında uluslararası düzeyde kabul görmüş temel ilkelere dayanmaktadır.
Kapsanan Konu ve Teknolojiler
Rehber, öncelikle, kullanıcı girdilerine dayanarak metin, bilgisayar kodu, görüntü, ses, sentetik veri gibi yeni ve özgün içerikler üretebilen ÜYZ sistemlerine odaklanmaktadır. Kapsanan teknolojiler, büyük dil modelleri, metinden görüntü üreten modeller ve benzeri temel modelleri içermektedir.
Rehber, ÜYZ’nin izin verilen ve kısıtlanan kullanım alanlarını, kullanımın beyan edilme zorunluluğunu ve yöntemlerini, paydaşların sorumluluklarını, potansiyel riskleri ve alınacak önlemleri, temel etik ilkeleri, veri gizliliği ve güvenliği yükümlülüklerini ayrıntılı bir şekilde açıklamaktadır.
Rehberin Temel İlkeleri
ÜYZ araçları ne kadar gelişmiş olursa olsun üretilen içerikten, alınan kararlardan ve sonuçlardan nihai olarak insanlar sorumlu tutulmaktadır. Destek süreçlerinde ise ÜYZ kullanımına ilişkin bir açıklık politikası benimsenmesi gerekmektedir.
Adalet ve ayrımcılık yapmamak, gizlilik ve veri koruma, güvenlik ve sağlamlık, araştırma bütünlüğü ve özgünlük ile insan odaklılık ve gözetim ilkelerine uyulması gerekmektedir. Kullanılan ÜYZ araçlarının teknik olarak güvenli olması da büyük önem taşımaktadır.
ÜYZ Kullanımına İzin Verilen Durumlar
ÜYZ araçları, başvuru sürecinde verimliliği artırmak ve belirli görevleri kolaylaştırmak için destekleyici bir rol üstlenebilmektedir. Ancak bu kullanımın, başvuru sahibinin entelektüel katkısının ve nihai sorumluluğunun yerini almadığına dikkat edilmelidir.
Başvuru sahibinin ÜYZ kullanımına istisna sağlanabileceği durumlarda, dikkatli denetim ve doğrulama koşullarının sağlanması gerekmektedir. Söz konusu destekleyici kullanımlarda dahi, başvuru sahibinin içeriği eleştirel bir gözle değerlendirmesi ve doğruluğunu teyit etmesi önemlidir.
Proje önerisi bölümlerinin taslağını oluşturma, veri analizi yorumlama, şekil ve illüstrasyon üretimi konularında da titizlikle davranılması gerekmektedir. ÜYZ araçları, araştırma bütünlüğüne, TÜBİTAK prosedürlerine ve mevzuata uygun şekilde kullanılmalıdır.
